1918. Gerra garaia eta nola grisa, gorri-odola baino berri txarragoa izan daitekeen

Beti gustatu izan zaizkit zientzia eta bestelako ikasketak, jakintzak edo materiak lotzen dituzten proiektuak; jakintza-alor anitzetakoak, alegia. Kasu honetan historia eta zientzia lotuko duen kontu batekin natorkizue. Dena Juan Ignacio Perezen (@Uhandrea) txio bat irakurtzean hasi zen. Umeen hilkortasun tasari buruzko erreferentzia bat lagatzen zuen eta esteka bat. Bertan klikatzean, mapa interaktibo oso interesgarri eta kezkagarria batekin topo egin nuen. Ezin geldi egon, kurtsorearekin urte desberdinetan zehar aurrera eta atzera, eta mapa mundialak, eremu desberdinen umeen hilkortasun tasaren berri emanen liguke. Koloreekin adierazita. Kolore gorriak, berri txarrak. Baina ez nuen pentsatuko inondik inora kolorerik ez edukitzea, ez zela askozaz hobea izango. Baina ez naiz gehiegi aurreratuko. Urratsez urrats joan gaitezen. Jolastu zuek ere mapa honekin! hementxe duzue.

Hilkortasun tasak gora eta behera, lurralde desberdinak ikertzen hasi nintzen. Kasu batzuen datu faltak (gris kolorea) ninduen arduratuta, bitartean. 2013. urtea ikertzen - gaur egundik gertuena, mapak aurkezten dituenen artean - Sierra Leona eta Angola ikusten nituen, eta ezin burutik kendu jaiotzen diren 1000 umeetatik, hiltzen ziren 160 inguru horiek. Askotan, hiltzea ez denean bizitzen jarraitzen dutenen egoera baino askoz txarragoa. Berri Txarrak taldearen abesti hura datorkit burura, "jakin nahi nuke ihes egin genuenok, benetan ihes egin genuen ala ihes egitearena, bizitzen irauteko atxakia hutsa izan zen".

Kolore gorri ilun horiek odolaren metafora; bertoko sufrimenduaren eredu. Sierra Leonan, gauzak ez zitzaizkien askozaz hobeto joango Ebola birusarekin, 2013ko bukaeran isiltasun letal batean zabaltzen joango zenean. Epidemia bortitz batean bilakatuko zen inguru haietan. Angolan berriz, malariak eta beherako bortitzek, gosea edo desnutrizioarekin batera beraienak egiten zituzten (dituzte). Klase diferentzia nabariegiak eta osasuna ta ur edangarriarekiko gertutasun urria, kontinenteko bigarren petrolio produktorea den honentzako.

Nola ez, momenturen batean bururatuko zitzaidan begiratzea zein urtetan izan zuen Espainiak umeen hilkortasun tasarik handiena. Zuek ere bilatu duzue? badakizue zein den urte hori? hemen duzue:

Halaxe da, bai. 1918. Ez bat lehenago ezta bat geroago ere. 1000 umetatik 415,46 hil egiten ziren penintsulan (kurtsorea gainean jartzen badugu). Kolore gorri-gorria. Gorri-odola. Bi galdera datozkit burura. Zuei baita? Seguru baietz. Ea bat egin dugun:

1.- Zer gertatu zen urte "madarikatu" horretan? Zerk bultzatu zuen hilkortasun tasa neurrigabeko horren erregistroa. Umeena soilik izango ote zen?

2.- 1918. urtean egonda, nola liteke horrenbeste herrialde daturik gabeko gris triste batean agertzea?

Tristuran murgildutako mapa baten aurrean nengoen. Txarra bazen hilkortasun tasa handi baten berri izatea, ez da gutxiago hiltzen zirelarik inork ez jakitea.

Compiègneko armistizioa irudikatzen zuen margoa

Iturria: Wikipedia

Ikerketa bat hasteko momentua ikusten nuen nik hementxe. Lehenengo galderarekin hasi beharra zegoen. Zer demontre gertatu zen 1918an? Historia pitin bat eginez, urte hartan Lehenengo Mundu Gerra bukatuko zen; Alemaniak aliatuekin, 1918ko azaroaren 11ean Compiègneko armistizioa, tren bagoi batean, sinatuko zuten arte eta, geroago, behin-betikoa izango zen Versaillesko Ituna (Estatu Batuetako presidente zen Woodrow Wilson-ek proposatutako bakea lortzeko 14 akordioetan oinarritua) izenpetu zuten arte, 1919ko ekainaren 28an.

Versaillesko Ituna. Iturria: Wikipedia

Alemaniak "zor handiak" - moralak, lurraldekoak, laboralak, politikoak, militarrak eta ekonomikoak - ordaindu beharko zituen hau guzti honen ondorioz (biztanleriak jakin ondo zekien eta itunaren aurkako mugimenduak egon ziren) eta horrek kaos berri batera bideratuko zituen pixkanaka-pixkanaka... Bigarren Mundu Gerrara hain zuzen ere. Kaos horretan murgilduta, Alemaniako biztanleriak "salbatzaile baten premia itsua" sentituko zuen. Der Führer edo buruzagi edota gidari baten beharra. Hara non Lehenengo Mundu Gerran, gas eraso baten ondorioz denbora baterako itsu geratu zen soldadu (mezulari) austriar batek bere aukera ikusiko zuen. Baina azken hau beste baterako lagako dugu. Ez gara aurreratuko. 1918ra bueltatuz, kontutan hartzekoa da, lehen aipatutako bake itunak zinatzen ari zirelarik, mundua beste gerra handi batean sartuta zegoela. Baina informazioa, estraofizialki mugitzen zen bitartean, ofizialki gutxi hitz egiten zen "guda" honi buruz. Gizateria eta organismo azelular txiki batzuen artean; birusak. Kasu honetan, gaur egun dakigun bezala, gripearen (A motako influenza birusa) H1N1 azpimota hain zuzen ere. Duela gutxi, garaian gaixotasun honengatik hildako gorputz izoztuetako laginetatik ebatzitakoa hizpide (bilaketa eta aurkikuntza hau, bioterrorismoa dela eta ez dela, polemiketatik aldenduta egon gabe, noski). Infekzio bat munduan zehar zabaltzen denean pandemia baten aurrean gaudela diogu. Hala gertatu zen 1918ko gripearekin. Espainiar gripea bezala izendatu zena ere.

Gerrak eta hildakoei buruzko datuen kontrola

Badirudi lehenengo galdera kokatu dugula; 1918an Espainiar gripea deritzona aurkitu dugu. Ekiogu bigarren galderari; zer dela eta munduko beste txoko "azpimarragarri" batzuen datu falta?

Gris kolorea. Garai hartan, Lehenengo Mundu Gudan sartuta zegoen gizateria. Sartuta, edo hobe irtetear esango bagenu, historikoki zehatzak izateko. Ez dakit historian adituek zer esango didaten, baina Lehenengo Mundu Gerratik ateratzearena, Bigarrenaren abiapuntu edo detonatzailea izan zela dirudi. Harira joan gaitezen. Lehenengo hau, Gerra Handia ere deitua izan zen; oraindik beste handiagorik ez zutelako bizi izan. Hala ere, gizateriak, askotariko interesak direla eta, Guda Handi hura "hobetzeko" gai zela erakutsiko zuen. Ez gutxietsi gizakion ergelkeria. Tamalez, hala izan da eta horrela jarraitzen du izaten. Baina hau, beste esparru batzuentzako aztergaia izango zen. Gizateriaren historia, garai triste eta lotsagarriz josita dago eta.

Soldadu estatubatuerrak gripeak jota. Kansas
Iturria: Wikipedia

Argi dagoena zera da, gudan murgilduta zeuden herrialdeek, euren "eraso eta defentsa lerroetan" zeuden hildakoen berri ez zutela eman nahi. Are gutxiago, mundu guztian zehar eta etsaiaren belarrietaraino, "soldaduen" kopuruaren gutxitzearen daturik ailegatzerik nahi. Ejertzitoen ahuleziarik agerian laga barik. Hona hemen egondako hildakoen berri ez izatearen zergatia; gerretan zenbait datuk, datu kritikoek batez ere, jasaten duten zentsura, alegia. Argi dago lurralde horietariko biztanleria, gripearen aldagai edo azpimota berezi horren ondorioz, gutxitzen zihoala. Datu sinple bat: Lehenengo Mundu Gerrak 15-17 milioi hildako suposatu zituen bitartea (soldadu eta zibilen artean), gripearen pandemia honek, 1918ko gripe pandemia edo Espainiako gripea deritzonak, 50-100 milioi hildako suposatu zituela estimatzen da ditugun azken datuekin. Gripe pandemia honek, 25 astetan zehar, hiesak 25 urteren buruan baino hildako gehiago suposatu zituen.

Gaur egun ditugun datuen arabera, Txinan bakarrik 30 miloi hildako egon ziren; momentuko biztanleriaren %35 inguru. Estatu Batuetan berriz, 675.000 hildako estimatzen dira; biztanleriaren %28. Espainia eta Erresuma Batuan, bakoitzeko 200.000-300.000 tartean ibili ziren.


Non izan zuen sorterria pandemia honek?

Argi dagoena, Espainian ez zela izan da. Leku aipatuenen artean Estatu Batuak eta Txina daude. Baina noski, gerra zela (berton murgilduta zeudenek batez ere), zituzten hildakoen inguruko datuen zentsuraren ondorioz, informazioa mutur batetik bestera ibili da askotan. Esan dugun bezala, hau da lurralde horiek mapan, datu falta adierazten duen gris kolore triste horretan adierazita egotearen zergatia. Eta, ikerketa honen ondorioz, gris horrek hildako asko eta asko estaltzen zituela dakigu. Baina Espainiaren egoera neutrala zela eta, "ez zegoen datu hauek zentsuratzeko beharrik". Munduan zabalduta zegoen gaixotasun kutsakor batek, Espainian hasi ez zen arren, datuak plazaratu zituen herrialdearen izena jaso zuen; gripe espainiarra.

Ikerketa eta informazio iturri askok 1918ko martxoaren 4ean kokatzen dute lehenengo kasua. Eta konkretuki Estatu Batuetan (Kansas). Oso denbora tarte txikian mundu osoan zehar zabaldu zen infekzioa.

Heriotzak eta datak erlazionatzen dituen grafikoa; 1918aren bukaeran metatu ziren.
Iturria: Wikipedia

Pandemia bilakatzera ailegatuko zen

Hildakoen artean noski, soldaduak ere baziren. Hildakoak - ulertu itzazue nire hitzak ondo - ez ziren kutsatutakoak baino kezkagarriagoak. Nork daki mundua gerran egoteak eta ozeanoaren alde batera eta bestera tropen mugimenduek, epidemia zabaltzen lagundu ez ote zuten. Hau da, pandemia batean bilakatzen. Galdera inozoa... dudarik ez horrela izan zela. Gripearen birusak transmisio edo infekzio bide eraginkorrena dauka, birusen erreinuan; airearen bidezko transmisioa. Eztul edo doministiku eta listu tantatxo txikietan bidaiatzen du hurrengo ostalari baten arnas bideetako zelulak infektatzeko prest. Listo! Gaixotasuna zabaldu dugu! Listuarekin kontaktuan egon diren azalerak (hitz egitean erortzen diren listu tantatxoak, eskuak ahotik gertu izan ondoren ukitutakoak,...) ere infekzio bideak izan daitezke.

Material gehigarria

• 1. Bideoa: Nola zabaltzen da eta nola infektatzen du organismoa. Hemen.
• 2. Bideoa: Birusak duen zelula ostalari bat infektatzeko mekanismoa. Hemen.

Gainera momentuko egoerak eta interesek, zientzia eta teknologiaren ikusmirak aldatzera bultzatu zuten. Non egongo zen diru eta ahaleginen inbertsio handiena? Aurrerakuntza militarren garapenean, noski. Beraz birus baten aurkako gatazkak garrantzia galtzen zuen Gerra Handiarekin alderatuz. Hildakoen datuen "omisioak" benetako arrisku egoeraren ezaguera galarazten zuen. Mundua ez zekien zenbaterainoko etsaia zuten aurrean. Ez zekiten bere inperio biriko kutsakorrak noraino ireki zituen bere hegoak.


Zer da gripea?

Askotan esan dugun bezala, gripea birus bat da. Influenza birusa. Birusak organismo azelularrak dira eta, zelula bat infektatzen ez duten bitartean (biriona; ahalmen kutsakorreko partikula birikoa), metabolikoki inerteak direla esaten dugu. Hau da, jarduera metaboliko bat aurkezteko (funtsean, ugaltzeko; erreplikatzeko, alegia) infektatutako zelula hostalari baten tresneriaz baliatu behar dira. Birus honentzako zelula ostalari aproposenak, arnas bideetako ehunetako zelulak dira.

Iturria: Gaixotasunen Prebentzio eta Kontrolerako Zentroa
Urdina: H, Gorria: N, Morea: kanal ionikoak eta
RNP: konplexu ErriboNukleProteikoa, hau da,
RNA zatiak nukleoproteinaz inguratuta helikoidalki
(3 polimerasa azpiunitaterekin batera)

Ortomixobirusen (Orthomyxoviridae) familiako birus bat da eta 3 mota nagusitan sailka ditzakegu ezagutzen ditugun azpimota guztiak; A, B eta C. Normalean gizakion artean eta urtaroka datorkigun mota, A izaten da. Bildukina dauka kanpotik inguratzen. Birus honek, bildukina den mintz horretan, bi glukoproteina (gp) mota oso garrantzitsu aurkezten ditu; hemaglutininak (H) eta neuraminidasak (N). Molekula hauek, birusak zelula ostalarian lotu eta hau infektatzeko gaitasunarekin erlazionatuta daude. Bi proteina hauek ematen diote gripearen birusari aldakortasuna edo aniztasuna (birusaren azpimotak). 16 H eta 9 N klase identifikatu ditugu momentura arte. Hauek guzti hauen konbinazioz ezagutzen ditugun influenza birusaren azpimota guztiak identifikatu ditugu. Adibidez, badirudi 1 motako H eta 1 motako N zuen azpimota izan zela 1918ko pandemia sortu zuena; H1N1, alegia. Gp hauen egituraren barnean ere aldaketa desberdinak egon daitezke, aniztasuna handituz. Molekula hauek sortzeko informazioa (beste 10-12 proteina inguru desberdinekin batera) dituen 8 RNA zatietan darama. 8 RNA zati (ssRNA -) nukleoptroteinak (np) deritzen monomeroz kapsulatua.

Datu gehigarriak

• Gehiago jakin nahiko zenuke neuraminidasa eta hemaglutininei buruz?

NA eta HA deritzen RNA zatiek, bakoitzak neuraminidasa (N) eta hemaglutinina (H)
kodetzeko informazioa daramate, urrenez-urren. Iturria

Iturria: microBIOblog

Hau ikusita, 8 zati horien konbinazio desberdinetan, birusaren aniztasuna egongo litzateke. Hau da, RNA konbinazio desberdineko bi partikula birikok zelula berbera infektatzen badute, "nahasketa" horretatik (errekonbinazioa) suertatu daitezkeen birus berrietan konbinazio berriak egotera eraman gaitzake. Mehatxu beri bat? Gainera birus hauek duten material genetikoan, mutazioak gertatu daitezke zelula ostalariaren barnean erreplikatzen (ugaltzen; birusaren kopiak sortzen) dauden bitartean. Honek ere, birusaren azpimota berriak agertzera bidera gaitzake, horrek izan dezakeen birusarentzako ahalmen edo ezaugarri berrien agertzearekin batera. Kasu batzuetan, mutazio hauek ondorio negatiboa ere izan dezakete birusentzat eta euren erasoa edo indarra mugatu. Sortu duten epidemiaren desagertzeraino, alegia.

Aldakortasun - mutazioak eta errekonbinazioak edo berrantolaketak - guzti honen ondorioak?

1. Urtero txertoa aldatu behar dugu momentuan dauden birusaren azpimota guztien "mix" bat eginez txertoan. Beraz horregatik ezin dugu behin betiko txerto horri buruz hitz egin momentuz, aldakortasun tasa oso altuko birus bat da eta. RNA duten birusak orokorrean, berez izaten dira oso aldakorrak.
2. Hegaztiena soilik zen birus bat, "bat-batean" gizakia eta beste ugaztun batzuk infektatzeko gaitasuna eskuratu dezake (1918an gertatu zen bezala, besteak beste). Nabarmentzekoa da birus hau hegaztien birus bat dela. Bertan dauka bere genetika zabalduta. Noizbehinka aldaketaren bat jasotzen duelarik eta gizakira "saltoa" ematen duelarik.

Ondo da. Baina urtero gripearen birusa daukagu inguruan eta sintoma arruntak gora behera ez du ez pandemiarik ezta hilkortasun tasa handirik suposatzen. Beraz...


Zer zeukan berezi 1918ko H1N1 influenza birusak?

1918ko H1N1 birusak infektatzen zuen pazientearengan neurrigabeko erantzun immunologiko bat pizten zuen. Hantura erantzun ikaragarri eta letal bat. Zelula immunogenikoek zitokinak (zitosinak) deritzen bitartekariak askatzen dituzte agente patogeno baten aurrena. Zitokina hauek, hantura prozesua bideratu eta gainontzeko babes zelulen erakartzea (kimiotaxia eremu kalteturaino) bermatzen duten molekulak dira. Gripe honek aparteko ahalmen immunogenikoa zeukan. Arnas bideak infektatzen zituenean, kaltetutako ehunetako zelulek eta sistema immunologikoko zelulek, inolako neurririk gabe eta kopuru ikaragarrietan zitokinak askatzera bultzatzen zituen. Honi zitokinen ekaitza deitu zaio. Arnas bideak blokeatuko zituen gehiegizko hantura pairatuko zuten pazienteek eta zelula immunogenikoen itzelezko presentziak, ehunak konpondu beharrean, gehiago kaltetuko lituzke. Primerako "paradisua" beste patogeno batzuen bigarren infekzio bat pairatzeko.

Aadina eta hilkortasun tasa erlazionatzen.
Iturria: Wikipedia

Datu kuriosoa: 25 (20-50) urteko gazteen artean egon zen heriotza tasa altuena. Baxuena berriz, ume eta adinekoen artean egon zen. Zergatia euren adinarekiko sistema immunologikoaren "egoeran" oinarritzen da. Hau da, 25 urteko gazteen babes sistema oso "indartsua" zen. Printzipioz ezaugarri hona dirudien bitartean, honek kasu honetan kontrako emaitza izan zuen; zitokinen ekaitza askozaz "indartsuagoa" eta beraz, ondorio larriagoak. Logika hau jarraituz, umeen eta adineko pertsonen sistema immunologikoak, ez zeukanez horrenbesteko "heldutasunik" kasu batean eta ezta horrenbesteko "eraginkortasunik" bestean, ez zituen horren larriak ziren efektuak suposatu.

Kontutan izan beharrekoa ere, efektu autoimmune horren ondorioz, pneumonia bezalako zailtasunak pairatzen zituztela gaixo hauek. Askotan azken honek hiltzen zituelarik. Pneumonia, sistema immunologikoa egokiro funtzionatzen ez aritzeaz baliatzen diren bakterioek eragiten dute (oportunistak), horrela pazientea infektatuz. Bigarren patogeno honen aurrean, pazientearen babeserako gaitasuna eta estrategiak, nabarmenki murriztuak suertatuko dira.



Urteroko gripearen inguruan, zer?

Munduko Osasun Erakundeak 250.000 eta 500.000 hildako estimatzen ditu munduan, urtero gripe arruntaren ondorioz. Urtaroko Gripeari buruz ari gara. Noski, gripeari gehitzen zaizkion bestelako konplikazioen ondorio dira heriotza hauek. Hemen duzue Osakidetzak aurten prestatu duen txertaketa kanpaina. Berton ikus dezakezue zeintzuk diren arrisku taldeak; hau da, txertoa jaso beharko luketenak adinaren edo egoeraren beste faktore gehigarrien ekiditeko asmoz. Aurretik esan dugun legez, aurtengo gripearen birusaren aurkako txertoa, inguruan dabiltzan azpimota guztien "nahasketa" bat izango da. Horrela infektatuko gaituen azpimotarekiko immunizatuak egongo gara, edota birus desberdinen konbinazioz sortu daitekeen eraldaketekiko.



Materialak gripearen inguruan:

• Gripearen birusaren 3D errepresentazioa
• Gripearen birusa - ViralZone -
• microBIOblog-en gripeari buruzko Twitter bidezko kurtso paregabea.
• Gehiago jakin nahiko zenuke neuraminidasa eta hemaglutininei buruz?
• Informazio ugari 1918ko gripe pandemiaren inguruan (ingelesez)
• Lehen Mundu Gerrari buruzko informazio zientifiko-teknologiko gehiago nahi izatekotan, Josu Lopez-Gazpiok idatzitako artikulu bikain hau irakurri dezakezu.

Moldatutako erantzun immunitarioa (apunteak)

Patogeno batek hasierako hesi ez-espezifiko guztiak (irakurri zeintzuk diren hemen; "berezko immunitatea") saihestea lortzen badu, azken erantzun bortitz eta espezifiko bat jasoko du; moldatutako erantzuna; patogeno konkretu horren aurka espezifikoki garatuko (moldatuko) den erantzuna, hain zuzen ere.

egin klik moldatutako erantzun
immunologikoko erantzuleak ikusteko

Hasi aurretik, eta oraingoan gehiegi ez luzatzeko, kontatuko ditugun bi pelikula hauen pertsonaia nagusiak ikusiko ditugu. Alde batetatik, pertsonaia zelularrak ditugu eta bestetik pertsonaia molekularrak. Erantzun immunologikoan parte hartzen duten zelulei, zelula immunokonpetenteak deritze. Hauen artean lerro linfoideko linfozitoak (T eta B motakoak) eta lerro mieloideko makrofagoak, ... Molekulen artean, zitosinen familiako interleuzinak (zelulen arteko komunikazioan dihardutenak) eta antigorputzak. Azken hauek, B linfozitoek sortuak dira eta antigenoekiko (patogeno bakoitzaren propio den molekula zatitxoa) espezifikoak direnak, azken hau lotuz patogenoa oso "atxilotzen" dutelarik.

ERANTZUN ZELULARRA

Hasteko erantzun zelularraz arituko gara. Erantzun mota hau, patogenoen zelulen barneko garapena ekiditeko erabiltzen dugu. Hau da, zelulen barneko hazkundea (birusen kasuan, zenbait bakteria,...) galarazteko. Arrotzak izan daitezkeen zelulak (organo transplanteetan kasu) edota organismoko zelula tumoralak suntsitzeko ere erabiltzen dugu.

Berton makrofagoak (zelula fagozitikoak eta antigeno aurkezleak direlarik; APC, antigen-presenting cell) eta T linfozitoak (laguntzaileak eta zitotoxikoak) parte hartuko dute. Euren arteko komunikaziorako inteleuzinak (IL) deritzen molekulak erabiliko dira.

Zelulen arteko lotura posibleak duten hartzailearen arabera. 
Originala ikusteko klikatu irudian

Antigenoak aurkezteko eta ezagutzeko, mintzeko egitura (hartzaile) berezi batzuk egongo dira "pelikula" honetan. Makrofagoek adibidez, histokonpatibilitate konplexu nagusia deritzon (MHC; major histoconpatibility complex) hartzaile bat erabiltzen dute antigenoak gainazalean aurkezteko. Gainontzeko zelula arruntek, baita MHC ak garatzen dituzte euren barnean gertatzen ari diren prozesuen berri emateko. Azken hauen kasuan I. motako MHC da eta makrofagoen kasuna II. motakoa (B linfozitoek ere badute).

Linfozitoek ere, euren hartzaile bereziak dituzte. Linfozito laguntzaileen kasuan (T4) CD4 deritzon hartzailea dute. Hau, II. motako MCH-ekin lotzen da (*TCR-ekin batera) antigenoaren ezagutzan aritzeko. T linfozito zitotoxikoek berriz (T8), CD8 deritzona dute. Hau, gainontzeko zelulen gainazaleko I. motako MHC-rekin lotuko da (*TCR-ekin batera) antigenoa non topatuko ote duen zain.

*Hartzaile hauetaz gain, linfozitoen gainazalean, benetan MHC hartzaileek erakusten dituzten antigenoen ezagutza eta loturarekin erlazionatutako TCR motako hartzaileak daude (T Cell Receptor; T linfozitoen Hartzaileak). CD4 eta CD8 hartzaileak, T linfozito mota bakoitzarenak espezifikoak direlarik.  

Prozesua pausoz-pauso ikusiko dugu ondoren, eta oraintxe ikusi berri ditugun kontzeptu txiki guzti hauek, lotu eta primeran ulertuko ditugu.

Erantzun Zelularra. Originala ikusteko klikatu irudian

1.- Patogenoa gorputzean sartu egin da hasierako hesi guztiak saihestu ondoren (zauri bat,...)

2.- Sarrera gunera bertaratu diren edota gorputzetik dauden makrofagoek organismo arrotza fagozitatzen dute. Hauek, zelula antigeno aurkezleak (APC) dira; hau da, fagozitatu duten egitura (patogenoa, molekula,..) prozesatuko dute. Prozesatu, egitura horretatik molekula zati esanguratsuena (antigenoa) bereiztea eta bere gainazalera eramatea esan nahi du; antigenoaren prozesamendua.

3.- MHC II motako hartzaile baten bidez (mintzean txertatuta) antigeno espezifiko hori kanpoaldera aurkeztuko du. Konkretuki linfozito laguntzaile (Th edo T4) bati aurkeztuko dio. Honek CD4 hartzailearen bidez antigenoa antzemango du. Makrofagoak  jariatuko dituen interleuzinak (IL) deritzen komunikaziorako molekula batzuen bidez, linfozito laguntzailea aktibatuko dute.

4.- Th aktibatuek T linfozito zitotoxikoak (Tc edo T8) aktibatuko dituzte (bestelako interleuzinak bitarte).

5.- Aktibaturiko Tc hauek infektatutako zelulen bila abiatuko dira. Hauek detektatzean* perforinak deritzen proteina batzuk jariatuz (efektu zitotoxikoa dute) zelula infektatua suntsituko dute.

Aktibatutako Tc-ek, infektatuak dauden zelulak "detektatu*" egiten dituztela esaten dugunean: pentsa patogenoa (birus bat kasu) zelulen barnean erreplikatzen hasiko dela. Zelulek, euren barnean prozesu konkretuak ari direnean gertatzen, antigeno espezifikoak azaleratzen dituzte MHC I motako hartzaileekin. Hauen bidez, demagun nolabait "aizu! hemen barnean hau gertatzen ari da!" esaten dutela. Antigeno hau makrofagoak prozesatu duena bada, ondorioz, aldez aurretik ikusitako prozesuaren bidez, hezita datozen Tc aktibatuek bilatzen dutena bada, CD 8 deritzon gainazaleko hartzailearen bidez, infektatuta dagoen zelularen MHC I.-ean dagoen antigenoa igartzen duenean bertan (TCR hartzailearekin batera), zelula hau suntsituko du.

Oharra: Gogoratu txerto bizi arinduen kasuan erantzun zelularra sortzeko gai zirela (humoralaz gain, noski), birus horiek barnean erreplikatzeko gaitasuna mantentzen zutelako, nahiz eta gaixotzeko gaitasuna inhibitua edo galdua izan. Gainontzeko txertoek, birus aktiboak (erreplikazioari dagokionez) ez izateagatik ez dira erantzun zelularrak sortzeko gai eta beraz, soilik humoralak sortzen dituzte.

ERANTZUN HUMORALA

Erantzun humorala. Zelula dendritikoak* barne;
irakurri amaieran hauen berri.Originala ikusteko klikatu irudian

1.- Patogenoak babes hesi guztiak gainditu eta organismoan barneratu eta zabaltzen dabil.

2.- APC zelulek patogenoa fagozitatu edo lotu eta aztertu egiten dute, bere antigeno espezifikoa determinatzeko (antigenoaren prozesamendua deritzogu).

3.- APC-ek, II motako MHC hartzaileekin antigenoa azalarazten dute euren gainazalean. Honi lotuz (CD4 hartzaileen bidez), T linfozito laguntzaileak (Th) aktibatuko dira aurkeztutako antigeno horrekiko. APC eta Th-en arteko komunikazioa interleuzinen bidez emango da.

4.- Th aktibatuek B linfozitoak aktibatuko dituzte beste interleuzina batzuen bidez (aldez aurretik ere, B linfozitoek patogenoarekiko kontaktua izan dute eta II. motako MCH-en bidez aurkezten dute antigeno espezifikoa). Nolabait esatearren, Th aktibatuek, antigeno hori arrotza dela "konfirmatzen" diote B linfozitoari, interleuzinen bidezko "hizkuntzan".

Hemendik aurrera, B linfozitoek 2 bide desberdin jarraituko dituzte:

5.- B linfozito batzuk, antigeno konkretu horren kontrako antigorputzak garatuko dituzte eta odol zirkulaziora askatuko dituzte euren burua zelula plasmatikoetan bilakatuz. Antigorputz aske horiek gorputzean zehar euren antigeno espezifikoaren bila abiatuko dira. Topatzen dutenean, berari lotuz, patogeno osoa (gogoan izan antigenoa patogeno konkretu bat markatzen duen molekula baten zatitxo konkretua dela) "atxilotuko" dute. Horrela patogenoaren suntsitzea erraztuko dute.

6.- Beste B linfozito aktibatu batzuk ordea, garatzen dituzten antigorputz horiek, askatu beharrean, euren mintzean txertatuak gordeko dituzte. Hauei memoria edo oroimen B linfozitoak deritze; hurrengo batean, patogeno horren presentzia organismoan detektatzean (2. kontaktua) erantzun humorala berriro egin beharrena, ezagutua izango da eta antigorputz horiekin oso azkar eta era eraginkor batean "suntsitua" izango da (izan ere, baliteke sintomarik ere pairatzeko betarik ez egotea).


OHAR BATZUK: Ikusitako pertsonaien inguruko laburpena prestatu dizuet.

Ikusi ditugun partaideen laburpena. Originala ikusteko klikatu irudian

ZELULA DENDRITIKOAK*

Humoralaren irudian "zelula dendritikoak" ikusiko zenituzten. Zelula immunokonpetente hauek, bai interesgarriak (gure liburuan ez dira agertzen). Zelula berezi hauek oso espezifikoak dira pategenoaren ezgutzan. Euren mintzean, asko laburtuz, TLR (Toll Like Receptor) erako hartzaile bereziak dituzte. Hauek, pil-pilean daude azken urteotan, euren espezifikotasuna dela eta. Izan ere, patogenoen "bereizgarri" diren egitura eta molekulak ezagutu ditzakete. Era askotako TLR-ak daude eta bakoitzak egitura konkretu bat detektatzen berezitua dago; bakterio gramnegatiboen LPS-ak, bakterioen flageloen flagelina, birusen kate bakarreko RNA molekulak, ... beraz, ikus dezakezuenez, APC bezala funtzionatzen dute eta gainera, patogenoa era askozaz espezifikoago batean antzematen dute. Honek, erantzun azkarrago, espezifikoago eta eraginkorrago bat bermatzen du.

Erantzun zelularrean ere parte hartu dezakete; hona hemen lehengo irudia moldatua.

Erantzun zelularra zelula dendritikoak barne. Originala ikusteko klikatu irudian.

Txertoak? bai noski! eta beste arma batzuk ere bai!

Aitatxo izan berria naizela (nere bizitzako proiekturik ederrena, bide batez), nire bizitzako ordu guztiak nere alabari poz handiz eskaintzeaz gain - blogeko sarreretan izan dudan "paroian" ikusi ahal izan den bezala - bere sistema immunologikoak jasoko dituen "ikastaro" guztien berri izatea tokatu zaigu; txertoak alegia.

Euskadin Osakidetzak duen txertoen programa (2016)

Zer dira txertoak?

Munduen Gerra, "martetarrak" eta homeopatia... Lurra konkistatzen saiatu aurretik, etxeko lanak egin gabe izatea ere!

Askotan nuen entzunda Orson Wellesek, dirudienez nahi gabe, munduari ziria sartu zionekoa. Gaur egun, tamalez, badakigu ez dela harritzeko bestekoa. Izan ere, ezaguna da hainbatek historian zehar maiz erabili izan dituela hedabide desberdinak sasizientziak gizateriari helarazi eta honen gaineko efektuak sortzeko. Beheko bideo honetan entzun dezakezue 1938ko urriaren 30eko gau hartan Wellesek egindako "Munduen Gerra" eleberriaren (1898. urtean erditu zen Herbert George Wellsek idatzia) moldaketa.

Bide batez, aipatzekoa da ere, gure partez, entzule edo irakurleon partez, informazioak kontrastatzeko izaten dugun dokumentazio biltzearen ohitura falta. Faborez, irakurri edo entzuten duzuen guztia kontrastatu. Zuen buruari galderak egin, ezagutu eta zuen aburuak eraiki. Eta ondorioz, zentzudunez jardun. Laburtuz, izan zientzialariak.